Xosé Manuel Varela e Héctor Pose, Héctor Pose e Xosé Manuel Varela, "tanto monta, monta tanto", son dous malpicáns que senten a súa terra. Froito desta angueira é o libro Camiños polo concello de Malpica que, malia estar escrito a catro mans por Héctor e Xosé Manuel, explica e recrea de maneira afinadísima, coma se de dous virtuosos pianistas se tratase, as paisaxes que os viron nacer.

Aquí o varudo, que diría o noso poeta máis principal, Forno do Forte, "morto" dende había anos, e recentemente "resucitado" para lecer dos amantes da olería de Buño. ¿Quen o amañou? A autoridade e mailo pobo chan, todos a unha, "no me toquéis la rosa".

Acolá o mítico monte Neme ou Nemio que, coa súa sempiterna boina de nubes e néboa vixía, dende o cerne da nosa historia, as terras bergantiñás, productoras de trigo limpo, bos carballos e mulleres bonitas, que por iso un servidor veu aquí casar.

No libro tamén "viven", en só os 25 x 15 centímetros de cada unha das súas follas, obras da natureza tan grandes coma o Carballo de Santo Estevo, onde o sincretismo pagán-cristián se amosa no nome do santo e no carballo, especie arbórea que tivo un marcado carácter mítico na antigüidade.

Preto da prodixiosa árbore, noutra páxina do libro, batemos cunha sorprendente abellariza, protexida por altos muros -recentemente restaurados- de larpeiros e ladróns, que non se fixo o mel -dispensando- para a boca do asno. Pero... ¿quen amañou esta singular construcción? Xa volo dixen denantes, a autoridade e mailo pobo chan, todos a unha, "no me toquéis -estoutra- rosa, que tamén é bela".

Como nun roteiro por Malpica non podía falta-lo mar, velaí a nariguda punta Nariga, co seu faro excepcional, obra do arquitecto pontevedrés César Portela.

Tamén as illas Sisargas, todas rochosas e cheas de rechouchíos de gaivotas. A Area Grande ou a praia de Ceiruga, criadora de robalizas de cor de prata.

O castro marítimo de Punta Galeana, habitado polos inevitables mouros da lenda. A chamada Furna dos Espíritos, de engaiolante e ó mesmo tempo aterrecido topónimo. E os percebes, que denantes de estar no prato, teñen que ser arrincados pola man forte e valente dos percebeiros.

Despois vén a Atalaia de Malpica de Bergantiños, coas súas casas penduradas que nunca teñen vertixe. Dende as súas fiestras abertas os devanceiros malpicáns serían quen de ve-lo paso das baleas, verdadeira carne de mar, que propiciou o nacemento da vila. Logo Lugrís, en agradecemento ós grandes mamíferos mariños, recreou, con mestreía de xenio, estes espectaculares cetáceos nun mural feito para a Confraría de Pescadores.

Logo de tanto camiñar, pois o libro que estamos comentando, como o seu nome indica é para ser lido, mais tamén para ser andando, o camiñante pode busca-lo xantar reparador en calquera establecemento do interior ou da costa, que, abofé, ha ser abundante e saboroso. Dunha terra e dun mar como o de Bergantiños non poderiamos esperar outra cousa.

¿E quen inaugurou tanta creación e riqueza? Asegúrovos que non puido ser fillo nacido de nai.

Todo isto e moito máis no libro de Xosé Manuel e Héctor. Ide, pois, que, como dixo outro poeta, "caminante no hay camino, se hace camino al andar".